Jak zapisać liczbę rzymską?
System rzymski ma siedem znaków: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Znaki zapisuje się od największego do najmniejszego i sumuje: MMXXVI = 1000 + 1000 + 10 + 10 + 5 + 1 = 2026.
Mniejszy znak przed większym oznacza odejmowanie, ale tylko w sześciu parach: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900. Ten sam znak można powtórzyć najwyżej trzy razy, dlatego 4 to IV, a nie IIII.
Przykłady
| Liczba | Zapis rzymski |
|---|---|
| 4 | IV |
| 9 | IX |
| 14 | XIV |
| 49 | XLIX |
| 1999 | MCMXCIX |
| 2026 | MMXXVI |
| 3999 | MMMCMXCIX |
3999 to największa liczba zapisywana standardowymi znakami. Większe liczby Rzymianie zapisywali z kreską nad znakiem (×1000).
Gdzie używa się liczb rzymskich
- Numeracja wieków (XXI wiek), rozdziałów, tomów i klas w szkole.
- Imiona władców i papieży (Jan Paweł II), kolejne edycje wydarzeń (XXXIII Olimpiada).
- Tarcze zegarów, daty na budynkach i w napisach końcowych filmów.
- Miesiące w polskim zapisie dat: 27 IX 2026.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zapisać 2026 cyframi rzymskimi?
MMXXVI.
Dlaczego na zegarach często jest IIII zamiast IV?
To tradycja zegarmistrzowska — tłumaczy się ją m.in. lepszą symetrią tarczy. W zwykłym zapisie poprawna jest forma IV.