Jak rozwiązać proporcję?
Proporcja to równość dwóch ilorazów: a/b = c/x. Brakującą wartość liczy się „na krzyż”: x = b × c ÷ a. To tzw. reguła trzech, której używa się, gdy dwie wielkości rosną w tym samym stosunku.
Przykład: 3 kg jabłek kosztują 450 groszy (4,50 zł). Ile zapłacisz za 5 kg? x = 450 × 5 ÷ 3 = 750 groszy, czyli 7,50 zł.
Przykłady z życia
- Przepis na 4 osoby, a gości jest 6 — każdą ilość mnożysz przez 6/4.
- Mapa w skali 1:25 000 — 4 cm na mapie to 4 × 25 000 = 100 000 cm, czyli 1 km w terenie.
- Samochód spalił 21 litrów na 300 km — na 450 km spali 21 × 450 ÷ 300 = 31,5 litra.
- Zmiana rozmiaru zdjęcia z zachowaniem proporcji: 1920 × 1080 przy szerokości 1280 daje wysokość 1080 × 1280 ÷ 1920 = 720.
Uwaga na proporcjonalność odwrotną
Nie wszystko rośnie razem. Jeśli 4 malarzy maluje dom w 6 dni, to 8 malarzy zrobi to w 3 dni, a nie w 12 — liczba osób i czas są odwrotnie proporcjonalne. Wtedy x = a × b ÷ c: 4 × 6 ÷ 8 = 3.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest reguła trzech?
Sposób znajdowania czwartej wartości proporcji, gdy znasz trzy: x = b × c ÷ a.
Jak policzyć procent z proporcji?
Część ÷ całość = x ÷ 100. Jeśli 30 to część ze 150, x = 30 × 100 ÷ 150 = 20%. Do procentów wygodniej użyć kalkulatora procentowego.